به گزارش خبرنگار خبرگزاری «حوزه» از قم، حجت الاسلام حسین کاظم زاده، محقق و نویسنده حوزوی در نوشتاری به مناسبت ارتحال مرجع عالیقدر جهان تشیع حضرت آیت الله شبیری زنجانی نوشت: برای شناخت مرحوم آیتالله سیدموسی شبیری زنجانی، شاید باید از یک تصویر ساده شروع کرد؛ عالمی آرام و بیتکلف که سالها در قم، پیاده راه حرم را طی میکرد؛ تصویری که به تعبیر برخی از حاضران، آدم را به یاد عالمان پارسای گذشته میانداخت.
اما پشت این ظاهر آرام، یکی از دقیقترین ذهنهای فقهی معاصر قرار داشت؛ فقیهی که برای فهم یک مسئله، گاهی باید قرنها در تاریخ فقه عقب میرفت.
آیتالله شبیری زنجانی در سال۱۳۰۶ متولد شد و در خانوادهای روحانی پرورش یافت. پدر ایشان، مرحوم آیتالله سیداحمد زنجانی، از عالمان حوزه بود. ایشان در قم از محضر بزرگانی همچون حضرت آیتالله العظمی سیدحسین بروجردی و مرحوم آیتالله سیدمحمد محقق داماد بهره برد و به تدریج خود به یکی از استادان برجسته حوزه تبدیل شد.
در متن تحولات انقلاب
او فقط شاهد تاریخ علمی حوزه نبود؛ بخشی از تحولات اجتماعی و سیاسی آن دوران را نیز از نزدیک دید.
در روزگاری که حضرت امام خمینی(قدسسره) نهضت اسلامی را آغاز کردند، حوزه قم درگیر پرسشهای بزرگی درباره دین، جامعه و حکومت بود. آیتالله شبیری نیز از این فضا جدا نبود و بعدها خاطرات ارزشمندی از آن دوره نقل کرد.
در توصیف حضرت امام خمینی(قدسسره)، کلام بلندی داشتند:
"آقای خمینی دلِ قوی داشت و در شجاعت جزء نوادر قرون و در این جهت مشابه مرحوم مدرس بود که در شجاعت نادرهای بود. انسانهای شجاع طرز فکرشان با انسانهای معمولی متفاوت است. لذا فکر انقلاب در دیگران وجود نداشت." (کتاب جرعهای از دریا، جلد سوم، ص۶۶۳)
این خاطرات امروز بخشی از حافظه شفاهی حوزه درباره شخصیتهای آن دوره است.
فقیهی که قبل از حکم، خودِ مسئله را میدید میراث آیتالله شبیری این استاد فقهی فرزندان رهبر شهید انقلاب را باید در روش فقاهت ایشان جستوجو کرد.
در درس او، رسیدن سریع به نتیجه چندان مهم نبود. مسئله باید از زوایای مختلف دیده میشد: متن، تاریخ، رجال، نسخههای روایی، عرف، فتاوای قدما و قرائن.
او به جای اینکه صرفاً به یک «قول مشهور» تکیه کند، مسیر تاریخی آن قول را دنبال میکرد؛ اینکه اولین بار چه کسی آن را گفته، فقیهان پیش از او چه نظری داشتهاند و آیا آنچه امروز اجماع یا شهرت نامیده میشود، واقعاً در منابع قدیمی نیز همین جایگاه را داشته است یا نه.
همین نگاه باعث میشد علم رجال، نسخهشناسی و تاریخ فقه از حاشیه به متن فرآیند استنباط بیایند.
میراث آیتالله بروجردی(ره)، با رنگی تازه
در این روش، تأثیر مکتب حضرت آیتالله العظمی بروجردی بهوضوح دیده میشود؛ همان توجه عمیق به تاریخ فقه، آرای فقهای نخستین و فضای صدور روایات.
اما آیتالله شبیری مسیر خودش را نیز پیدا کرد؛ با تأکید ویژه بر تاریخ درونی فقه امامیه، شناخت راویان و مسیر انتقال روایات و بررسی دقیق قرائن.
به همین دلیل، برخی از شاگردان و پژوهشگران، روش او را تتبعی، تاریخی، قرینهمحور، عرفی و منصفانه توصیف کردهاند.
«جرعهای از دریا»
شاید عنوان مجموعه خاطرات و بیانات ایشان، «جرعهای از دریا»، بهترین تعبیر برای جایگاه تاریخی او باشد.
آیتالله شبیری زنجانی خود به یک پل میان چند نسل تبدیل شد؛ از عالمان پیشین حوزه قم و شاگردان حضرت آیتالله العظمی بروجردی گرفته تا نسل جدید حوزه.
او خاطراتی از بزرگان نقل کرد، میراث علمی آنان را حفظ کرد و در عین حال، دههها به تربیت نسل جدید فقیهان پرداخت.
قائد شهید در مورد این کتاب و آیت الله شبیری فرموده بودند: "قیام و قعود و درس و گفتار ایشان همگی مفید و قابل استفاده است."
نظر شما